Xử lí hay xử lý: VIết như nào đúng chính tả Tiếng Việt?

Trong quá trình viết tiếng Việt, rất nhiều người băn khoăn không biết nên viết xử lí hay xử lý mới đúng chính tả. Hai cách viết này xuất hiện khá phổ biến trên sách báo, mạng xã hội và cả trong văn bản hành chính, khiến không ít người nhầm lẫn. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ đâu là cách viết đúng theo quy định tiếng Việt hiện hành, đồng thời lý giải nguyên nhân vì sao lại có sự tranh cãi giữa xử lí và xử lý.

Định nghĩa và ý nghĩa của từ

Giải thích từ “Xử”

Từ “xử” trong tiếng Việt mang nghĩa là giải quyết, dàn xếp hoặc thực hiện một hành động đối với sự việc, con người hay tình huống cụ thể. Từ này thường xuất hiện trong các cụm quen thuộc như xử phạt, xử trí, xử lý tình huống, xử sự. Điểm chung là đều chỉ hành động can thiệp nhằm đưa vấn đề về trạng thái ổn định hoặc đúng quy định.

Giải thích từ “Lí/Lý”

“Lí” hoặc “lý” là từ gốc Hán – Việt, mang nghĩa là lẽ phải, nguyên lý, quy luật hoặc cách sắp xếp hợp lý của sự vật, hiện tượng. Từ này xuất hiện rất nhiều trong đời sống và học thuật như lí do, lí luận, tâm lí, vật lí, pháp lý.

Kết luận về mặt ngữ nghĩa

Xét về ý nghĩa, “xử lí” và “xử lý” hoàn toàn giống nhau. Cả hai đều chỉ hành động giải quyết vấn đề một cách có căn cứ và hợp lý. Sự khác nhau chỉ nằm ở cách viết chữ i hay y, không làm thay đổi nội dung hay bản chất của từ.

“Xử lí” hay “Xử lý” đúng chính tả?

Quan điểm theo quy định của Bộ Giáo dục

Theo Quyết định số 1989/QĐ-BGDĐT ban hành năm 1980 cùng các hướng dẫn chính tả sau này, tiếng Việt được khuyến nghị ưu tiên dùng chữ i ngắn trong các âm tiết có phụ âm đầu. Theo cách viết này, các từ như kĩ thuật, lí luận, xử lí được xem là phù hợp với chuẩn chính tả do ngành giáo dục định hướng.

Vì vậy, trong sách giáo khoa và các tài liệu giảng dạy, cách viết “xử lí” xuất hiện rất phổ biến và được xem là đúng theo quy chuẩn giáo dục.

Quan điểm theo thói quen và tính thẩm mỹ

Trong thực tế sử dụng, nhiều người lại quen viết chữ y dài vì cho rằng hình thức này tạo cảm giác trang trọng, cổ kính hoặc đơn giản là dễ nhìn, cân đối hơn về mặt thị giác. Do đó, các cách viết như xử lý, tâm lý, pháp lý được dùng rộng rãi trong báo chí, kỹ thuật và đời sống hàng ngày.

Đặc biệt, trong các văn bản hành chính hiện nay, tiêu biểu như Nghị định 30/2020/NĐ-CP về công tác văn thư, tuy không bắt buộc tuyệt đối cách dùng i hay y, nhưng thực tế cho thấy chữ y dài vẫn được sử dụng rất phổ biến trong nhiều từ gốc Hán – Việt.

Cách phân biệt “i” và “y” trong tiếng Việt

Khi nào dùng “y”

Chữ y thường được dùng trong các trường hợp từ đứng một mình hoặc mang tính độc lập về âm tiết như y tế, ý nghĩa, y học. Ngoài ra, y cũng xuất hiện khi đứng sau âm đệm, ví dụ như quyết định, huỳnh quang. Với tên riêng, địa danh, nhân danh theo truyền thống lịch sử, chữ y thường được giữ nguyên như Lý Thường Kiệt, nhà Lý.

Khi nào dùng “i”

Chữ i ngắn thường được dùng trong các âm tiết có phụ âm đầu, đặc biệt là trong các từ thuộc hệ thống chính tả được chuẩn hóa theo giáo dục như kí tên, kĩ năng, xử lí, tâm lí. Đây là cách viết được khuyến khích trong môi trường học đường và các tài liệu mang tính chuẩn mực.

Vậy cuối cùng nên viết thế nào để không bị bắt lỗi?

Trong môi trường giáo dục và sách giáo khoa, cách viết “xử lí” được sử dụng nhiều hơn và phù hợp với định hướng chính tả của Bộ Giáo dục. Trong khi đó, ở các văn bản hành chính, báo chí, kỹ thuật hoặc nội dung phổ thông trên internet, “xử lý” lại là cách viết quen thuộc và dễ được chấp nhận hơn.

Điều quan trọng nhất không nằm ở việc chọn i hay y, mà là sự nhất quán. Nếu đã chọn viết “xử lý” thì cần dùng thống nhất từ đầu đến cuối văn bản. Tránh việc trộn lẫn “xử lí” và “xử lý” trong cùng một bài viết vì dễ bị đánh giá là thiếu cẩn thận.

Kết luận

Cả “xử lí” và “xử lý” đều được chấp nhận trong tiếng Việt hiện nay và không bị coi là sai chính tả nghiêm trọng. Sự khác biệt chủ yếu đến từ quy chuẩn giáo dục và thói quen sử dụng trong thực tế. Khi viết, chỉ cần lựa chọn một cách phù hợp với ngữ cảnh và dùng nhất quán, bạn hoàn toàn có thể yên tâm về tính đúng đắn của từ ngữ.